Trong công việc hằng ngày tại khoa Chấn thương, tôi gặp không ít bệnh nhân đến trong tình trạng đau cổ tay, sưng nhẹ, hạn chế xoay cẳng tay, nhưng lại nghĩ đơn giản là “bong gân”, “va đập nhẹ” nên tự xoa dầu, bó thuốc, đắp lá... Hậu quả là chỉ sau vài tuần, tay họ không thể xoay sấp ngửa bình thường, cử động đau kéo dài và phải điều trị phức tạp hơn rất nhiều.

 Nguyên nhân không ngờ – trật khớp quay trụ (đặc biệt là khớp quay trụ dưới).

 1. Khớp quay – trụ là gì?

Cẳng tay của chúng ta được cấu tạo bởi hai xương dài song song là xương quay (ở phía ngón cái) và xương trụ (ở phía ngón út).

Hai xương này liên kết với nhau bằng hai khớp nhỏ:

• Khớp quay – trụ trên: gần khuỷu tay

• Khớp quay – trụ dưới: gần cổ tay

Hai khớp này giúp ta thực hiện động tác xoay sấp – ngửa (ví dụ: xoay bàn tay úp xuống hoặc ngửa lên).

Khi một trong hai khớp này bị trật, sự liên kết giữa xương quay và xương trụ bị mất, làm cho cẳng tay không xoay được bình thường, kèm theo đau, sưng và biến dạng nhẹ.

 2. Nguyên nhân thường gặp

Trật khớp quay – trụ thường xảy ra sau:

• Ngã chống tay (khi khuỷu gấp hoặc duỗi không đúng tư thế).

• Chấn thương thể thao (bóng chuyền, cầu lông, đá bóng...) khi cổ tay bị xoắn mạnh.

• Tai nạn giao thông, tai nạn lao động.

• Ở trẻ nhỏ, có thể gặp “trật khớp quay do kéo tay đột ngột” – hay còn gọi là trật khớp chỏm quay ở trẻ em (nursemaid’s elbow).

Dù ở người lớn hay trẻ nhỏ, điểm chung là cơ chế xoắn hoặc kéo giật đột ngột gây tách khớp quay – trụ ra khỏi vị trí bình thường.

 3. Dấu hiệu nhận biết

Các triệu chứng ban đầu thường rất dễ nhầm với bong gân hoặc va chạm nhẹ, gồm:

• Đau vùng cổ tay hoặc khuỷu tay (tuỳ vị trí trật)

• Cẳng tay khó xoay ngửa hoặc xoay sấp

• Có thể thấy biến dạng nhẹ ở cổ tay hoặc khuỷu

• Sưng nhẹ, đôi khi bầm tím vùng quanh khớp

• Khi sờ hoặc ấn vào, bệnh nhân đau chói ở vị trí trật

Nếu trật khớp quay – trụ dưới, cổ tay có thể bị “lệch nhẹ” về phía xương trụ, bệnh nhân cảm giác cẳng tay yếu, cầm nắm không chắc.

 Nhiều bệnh nhân chủ quan, tự nắn, tự bó, hoặc xoa dầu, khiến tổn thương dây chằng quanh khớp nặng hơn, dẫn đến trật mạn tính hoặc thoái hóa sớm.

 4. Chẩn đoán như thế nào?

Để xác định chính xác, bác sĩ sẽ:

• Khám lâm sàng: kiểm tra biến dạng, vận động, sưng đau.

• Chụp X-quang hai bên để so sánh, giúp phát hiện sai lệch vị trí xương quay và xương trụ.

• Trong một số trường hợp nghi ngờ tổn thương dây chằng, bác sĩ có thể chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) để đánh giá cấu trúc phần mềm quanh khớp.

Việc chẩn đoán sớm và đúng là yếu tố quyết định để khớp phục hồi hoàn toàn mà không để lại di chứng.

 5. Điều trị

Tùy theo mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định:

 Trật khớp đơn thuần (không gãy xương):

• Tiến hành nắn chỉnh khớp về vị trí đúng, thường dưới gây tê hoặc gây mê nhẹ.

• Sau đó bất động bằng nẹp hoặc bột từ 2–4 tuần.

• Kết hợp tập phục hồi vận động sớm để tránh cứng khớp.

 Trật khớp kèm gãy xương hoặc tổn thương dây chằng:

• Cần phẫu thuật kết hợp xương và tái tạo dây chằng quay – trụ.

• Sau mổ, bệnh nhân được bất động tạm thời, sau đó tập phục hồi theo hướng dẫn của bác sĩ phục hồi chức năng.

Điều quan trọng là không nên tự ý nắn khớp tại nhà hoặc đi “chỉnh xương” ở nơi không có chuyên môn, vì có thể khiến tổn thương phức tạp hơn, thậm chí gây hoại tử chỏm quay hoặc thoái hóa khớp sớm.

 6. Phục hồi chức năng

Sau khi tháo bột hoặc sau phẫu thuật, người bệnh nên:

• Tập xoay sấp – ngửa nhẹ nhàng, tăng dần biên độ.

• Duy trì các động tác co – duỗi cổ tay, co – duỗi khuỷu.

• Kết hợp xoa bóp, chườm ấm, và tập bằng bóng mềm để tăng cường sức cơ.

• Tuyệt đối tránh mang vác nặng hoặc chơi thể thao sớm.

Việc tập đúng và kiên trì giúp khớp quay – trụ phục hồi linh hoạt, tránh di chứng hạn chế vận động.

 7. Phòng ngừa

 Một vài lời khuyên nhỏ:

• Khi vận động hoặc chơi thể thao, nên khởi động kỹ, đặc biệt là khớp cổ tay và khuỷu.

• Tránh kéo giật tay trẻ nhỏ khi bế hoặc dắt trẻ.

• Khi ngã, nên học cách chống tay đúng – gập nhẹ khuỷu, không duỗi cứng.

• Khi có đau, sưng, hoặc hạn chế xoay tay sau chấn thương, hãy đến bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám sớm.

Tin bài:  BS CKI. Lê Minh Tới - Khoa Chấn thương - Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai.